“`html
Gündem
İran’da Kanlı Protestolar Geçici Olarak Bastırıldı: Sokaklar Hala Gergin
Aralık ayı sonlarında patlak veren ve hızla hükümete karşı yönelen bir şekil alan protestolar, İran’da güvenlik güçlerinin sert müdahalesi ile fiili olarak durdurulmuş gibi görünüyor. Ancak aktivistler ve analistler, ülkede fiili bir sokak çıkma yasağı uygulanmakta olduğunu belirtmekte ve bastırılan öfkenin yeniden yükselmesinin kaçınılmaz olduğunu vurguluyorlar.
Özet:
İran’da Aralık ayı sonlarında başlayan ve kısa zamanda yönetim karşıtı bir şekil alan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri sonucu geçici olarak bastırılmış görünüyor. Ancak aktivistler, ülke genelinde uygulanan sokağa çıkma yasağının etkisiyle bastırılan öfkenin tekrar gün yüzüne çıkacağından endişe ediyor.
Güvenlik güçlerinin şiddetli müdahaleleri, protestocuları sokaklardan çekilmeye zorlar nitelikte. Son bir haftadır süregelen internet kesintileri nedeniyle sağlıklı bilgilere erişmek güçleşti; ancak bazı sınırlı kaynaklardan gelen veriler ve ülkeyi terk eden İranlıların ifadeleri, protestoların büyük ölçüde bastırıldığını gösteriyor.
Gösteriler, Aralık ayı sonlarında başkent Tahran’da artan enflasyon ve İran riyalinin hızla değer kaybetmesi üzerine başlayan sloganlarla başlamış, kısa sürede ülke geneline yayılmıştı. Yetkililer, protestoların büyümesiyle birlikte interneti neredeyse tamamen kapatarak güvenlik güçlerinin sert müdahalesine başvurdu.
“Şehirler Sessiz, Sokaklar Silahlı”
İç bölgelerden gelen bilgilere göre, İran şehirlerinde bugün korkutucu bir sessizlik hâkim. Sokaklar, ağır silahlı güvenlik güçleri tarafından devriye geziliyor ve birçok bölgede sokağa çıkma yasağı uygulanıyor.
ABD’de yaşayan İranlı aktivist Mehdi Yahyanejad, yüzlerce Starlink terminalinin ülkeye sokulmasına yardımcı olduğunu ve bunların haberci gazeteciler tarafından kullanıldığını ifade ediyor.
“Ne yazık ki baskı o kadar yoğun ki protestolar neredeyse tamamen sona erdi,” diyen Yahyanejad, “Her tarafta güvenlik güçleri var. Ülkede bir korku iklimi hâkim,” açıklamasında bulundu.
Protestolar Bastırıldı, Ama Tamamen Sona Ermedi
Aktivistlere göre son günlerde sokağa çıkma yasakları nedeniyle protestolar azalmış olsa da, rejime karşı öfke tamamen yok olmuş değil. Bazı mahallelerde insanlar pencerelerden sloganlar atarken, genç gruplar toplu halde kısa süreli eylemler gerçekleştiriyor ve güvenlik güçleri gelmeden dağılıyorlar.
Ancak Yahyanejad, ABD’den somut bir askeri müdahale olmadığı sürece, protestoların yakında kitlesel şekilde yeniden başlamasını beklemediğini belirtti.
“ABD’den bir adım gelmezse, protestoların kısa vadede yeniden başlaması oldukça zor,” ifadesinde bulundu.
Ölü Sayısı Binlerle İfade Ediliyor
Washington merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bugüne kadar 2.800’den fazla protestocunun hayatını kaybettiğini ve yaklaşık 1.700 ölümün daha incelendiğini bildirdi.
HRANA’ya göre 22 bin civarında kişi gözaltına alındı. Bu rakamlar bağımsız bir şekilde doğrulanmış değildir. İran yönetimi resmi bir bilanço açıklamazken, İran’ın dini lideri Ali Hamaney, cumartesi günü yaptığı konuşmada “binlerce kişinin öldüğünü” kabul etti.
İranlı yetkililer, ölenlerin önemli bir bölümünü “İsrail ve ABD destekli teröristler” olarak nitelendirerek, güvenlik güçlerini sorumluluktan muaf tutmaya çalışıyor.
Hastaneler Bile Güvenli Değil İddiası
Aktivistlerin en çarpıcı iddialarından biri, yaralı protestocuların hastanelerde dahi güvende olmadıkları yönünde. Yahyanejad’a göre birçok yaralı, güvenlik güçlerinin hastanelerde beklediğini bildiği için tedavi olmaya çekiniyor.
Bazı videolar, üzerlerinde hâlâ tıbbi ekipman bulunan cesetlerin başından vurulmuş olduğunu göstermektedir. İranlı doktor Yasser Ghorashi, bu görüntülerin hastane prosedürleriyle bağdaşmadığını ve İran’da morga gönderilen cesetlerin tüm tıbbi ekipmanlardan arındırıldığını belirtmektedir.
Batı İran’daki Ilâm kentinde hastanelere gerçekleştirilen baskınları gösteren bazı görüntüler, bağımsız kaynaklarca doğrulanmıştır.
Trump’tan Sert Açıklamalar, Ama Askeri Adım Yok
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların ilk günlerinde İran’a sert uyarılarda bulunmuş ve güvenlik güçlerinin barışçıl göstericileri öldürmeleri halinde askeri müdahale olacağını belirtmişti. Ancak son açıklamalarında Trump, İran’a yönelik bir saldırı kararı vermediğini ve şimdilik böyle bir adım atmayacaklarını vurguladı.
Trump ayrıca, İran yönetiminin 800’den fazla planlanan idamı iptal ettiğini öne sürerek rejimi bu karar nedeniyle övdü. İran makamları bu iddiayı doğrulamamaktadır. İran Yargı Erki Başkanı daha önce gözaltına alınanlar için hızlı yargılama ve infaz sinyali vermişti.
Rejim Protestoları “Ekonomik İsyan” Olarak Nitelendiriyor
Uzmanlara göre, protestoların ardında ekonomik sıkıntılar yatıyor. Hızla değer kaybeden riyal, ticareti olumsuz etkileyen faktörlerden biri. Yoksulluk ise uluslararası yaptırımlar ve kötü yönetim nedeniyle hızla yayılmakta.
İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz rezervine sahip olmasına rağmen su, elektrik ve gaz sıkıntısı yaşamaktadır. Çevresel tahribat ve altyapı ihmalinin kalıcı hasarlara yol açtığı bildirilmektedir.
Hamaney, protestoları tetikleyen esnaf ve tüccarların “haklı ekonomik şikayetleri olduğunu” kabul etse de, çözüm sorumluluğunu yine “dış düşmanlara” yüklemektedir.
Gelecek için Karamsar: Protestolar Yeniden Alevlenebilir
Güvenlik güçlerinin –özellikle Devrim Muhafızları’nın– şu ana kadar yönetimlerine sadık kalmaları, rejimin kısa vadede varlığını sürdürmesine katkı sağlıyor. Ancak uzmanlar, bu sessizliğin kalıcı olmadığını vurgulamaktadırlar.
ABD’nin olası askeri müdahalesindeki söylemler, protestoculara “yardım yolda” izlenimi verse de, şu aşamada rejimi sarsacak bir dış müdahalenin yakın bir gelecekte gerçekleşeceği görünmemektedir.
İran’daki güncel durumu özetleyen tablo şöyledir:
Protestolar bastırıldı, ancak nedenleri ortadan kalkmadı.
İnternet hâlâ büyük ölçüde kapalıyken, ülkedeki gerçek gerilimin ne zaman ve nasıl yeniden alevleneceği belirsizliğini koruyor.
Kaynak: BBC, ABC News, HRANA
Atilla Yeşilada ve Güdlem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz?
? Raporlarımız kurumsal müşteri odaklıdır. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
“`
