Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), hayatını kaybeden sigortalıların geride kalan dul eş ve yetim çocuklarına belirli koşullarda maaş bağlamaya devam etmektedir. Ancak bu yardımlar, yasal düzenlemelere sıkı bir şekilde bağlıdır. Sosyal güvenlik konularında uzman yazar İsa Karakaş’ın belirttiğine göre, dul ve yetim aylıkları “ömür boyu garanti” niteliğinde değildir; belirli durumlarda bu ödemeler kesilebilir veya yeniden bağlanabilir.
Dul eşlerin maaş hakkı, yeniden evlenmeleri durumunda sona erer. Eşin vefatı veya boşanma halinde ise yeniden başvurarak aylık tekrar alınabilir. Karakaş’a göre, birden fazla eşten aylık hakkı doğduğunda en yüksek maaş tercih edilebilir. Ancak, yalnızca kağıt üzerinde yapılan boşanmalarla maaş alınması “hileli işlem” olarak kabul edilir ve bu durum tespit edildiğinde geçmiş ödemeler faiziyle geri talep edilir.
Erkek çocukların yetim aylığı hakkı, 18 yaşında sona ererken, lise eğitimi alanlar 20, üniversite eğitimi görenler ise 25 yaşında bu haktan faydalanmayı kaybeder. Ayrıca, sigortalı bir işte çalışmaya başlamaları durumunda da maaşları kesilir. Eğitim devam ediyorsa ve şartlar sağlanıyorsa, evlilik durumu aylık hakkını etkilemez.
Kız çocukları ise evlenene veya sigortalı bir işe başlayana kadar yetim aylığı almaya devam eder. Evlilik sonrası maaş kesilir, ancak boşanma ya da eşin vefatı durumunda hak yeniden doğar. Evlenme ikramiyesi alan kadınların bazı durumlarda belirli bir süre beklemesi gerekebilir.
Malul çocuklar, çalışma gücünü en az yüzde 60 kaybeden bireyler, SGK tarafından özel olarak korunmaktadır. Bu kişiler sağlık kurulu kontrollerine düzenli olarak gitmek zorundadır. İyileşmeleri halinde maaş hakları kaybolur, evlenseler bile şartların devam etmesi durumunda aylık almaya devam edebilirler.
İsa Karakaş’ın yazısında belirtildiği üzere, hileli işlemlerin tespiti durumunda SGK, bugüne kadar ödenen tüm maaşları yasal faiziyle geri talep eder ve ağır yaptırımlar uygular. Dul ve yetim aylıkları, sosyal devletin önemli bir güvence mekanizmasıdır; ancak bu yardımlar, belirli kurallara sıkı sıkıya bağlıdır. SGK, hak sahiplerini korumakla birlikte sistemin kötüye kullanılmasını önlemeye de önem vermektedir.
